فناورى VOIP همچنان بى رقيب
از: آینده نگر
در زمان هايى نه چندان دور يك تماس تلفنى با خارج از كشور يك تماس غيرمتعارف به شمار مى آمد كه مى توانست در ازاى هر دقيقه تماس صدها تومان روى دست صاحب تلفن بگذارد. اما امروزه تكنولوژى به جايى رسيده كه مى توان از همين تهران با هر دقيقه ۵۰ تومان با هزاران كيلومتر دورتر ارتباط برقرار كرد. اين مهم به جز گسترش و نفوذ اينترنت در سراسر جهان امكان پذير نشده و اين شبكه ارتباطى كه كارت هاى آن را حالا مى توان از نزديك ترين خواربارفروشى محل نيز تهيه كرد عملاً امكانات پهناورى را براى نزديك تر كردن انسان ها به يكديگر ايجاد كرده است.
• يك فرزند جنگى
مزيت تلفن اينترنتى يكى از ده ها مزيت جانبى اينترنت است. اين شبكه ارتباطى كه در واقع يك فرزند جنگى به حساب مى آيد حاصل يك پروژه نظامى محسوب مى شود، حالا ده ها كاربرد در كنار آن ظهور كرده و به قابليت هاى آن اضافه شده است. در واقع تبادل صدا روى اين شبكه ايده نخستين تلفن اينترنتى است. با توجه به ارسال بسته هاى متعدد اطلاعاتى روى اينترنت ايجاد كردن فضايى براى ارسال بسته هاى حاوى صوت مى توانست نخستين جرقه شكل گيرى تلفن اينترنتى به حساب بيايد. ارسال پيام هاى صوتى توسط پست الكترونيك در واقع نخستين قدم ها در اين زمينه بود و حالا تا اتصال مسنجرها به شبكه هاى تلفن عادى امتداد يافته است. تلفن اينترنتى هر چند در ابتداى توسعه خود به شكلى آماتورگونه و غيركاربردى به نظر مى آمد كه به هيچ رو آمادگى رقابت با تلفن ها و مكالمات عادى را نداشت اما امروزه به رقيب اصلى تلفن هاى عادى و شبكه هاى PSTN تبديل شده است. حالا بسيارى از دولت ها كه انحصار مخابراتى را در دست خود دارند ضربه هاى عظيمى را بابت رويكرد مردم به تلفن عادى تحمل كرده اند و حجم زيادى از درآمدهاى آنان كاسته شده است. مزيت اصلى تلفن اينترنتى در مقايسه با تلفن هاى عادى قيمت بسيار پايين آنهاست. با توجه به اينكه مكالمات در عرصه تلفن اينترنتى از شبكه هاى مخابراتى عبور نمى كند و يا حداقل استفاده را از اين شبكه ها دارد، قيمت تمام شده براى اين دسته از تلفن ها بسيار پايين است. از سوى ديگر با توجه به رشد سريع تكنولوژى در عرصه اينترنت و ايجاد فضاى رقابتى براى شركت هاى موجود در اين عرصه عملاً قيمت هاى آن طى چند سال اخير به سرعت كاهش يافته است.
تلفن اينترنتى معمولاً به مكالمه اى گفته مى شود كه از طريق دستگاه كامپيوتر با يك تلفن معمولى انجام گيرد. چنين مكالمه اى به دليل استفاده بخشى از فضاى درخواست مكالمه از امكانات مخابراتى شامل هزينه ها شارژ مى شود. با اين حال نوع تلفن اينترنتى كامپيوتر به كامپيوتر ( كه هم اكنون توسط برخى مسنجرها مثل ياهو و AOL امكان پذير است) عملاً از اين شبكه ها استفاده نمى كند و كاربران مى توانند به طور مجانى ساعت ها با يكديگر به گفت وگو بپردازند. مهمترين كمبود در اين زمينه كيفيت پايين مكالماتى است كه از طريق اينترنت صورت مى گيرد. با توجه به شكل بسته ارسال و دريافت اطلاعات كامپيوترى در هنگام يك مكالمه كه نياز به حضور و تداوم يك مكالمه است برخى بسته ها ديرتر به مقصد مى رسند و يا در ميانه راه گم مى شوند. به اين ترتيب بخشى از فضاى مكالمه عملاً غيرقابل شنيدن است و يا با تاخير و كيفيت نامناسب صورت مى گيرد. اما به نظر مى رسد به تدريج با افزايش سرعت ارتباط اينترنتى در جهان اين نقص نيز در حال رفع شدن باشد. ضمن اين كه هم اكنون برخى شركت هاى اينترنتى با همين امكانات و سرعت موجود نيز فضايى را فراهم آورده اند كه كيفيت يك مكالمه اينترنتى با كيفيت يك مكالمه عادى چندان تفاوتى نداشته باشد.
امروزه در بسيارى از كشورهاى جهان مى توان مغازه ها و فروشگاه هايى را مشاهده كرد كه امكان ارتباط صوتى اينترنتى را براى مشتريان خود فراهم مى آورند و اين در واقع ايجاد يك شغل جديد نيز هست. بيشتر اين دفاتر بدون دخالت دولت و به طور خودجوش و براساس نياز جامعه به ارتباطى ارزان تر ايجاد شده است. با اين حال هنوز بسيارى از كشورهاى جهان با بهانه كاهش درآمدهاى مخابراتى خود با ايجاد و فعاليت چنين دفاترى مخالفت مى كنند و يا در زمينه فعاليت آنان مشكلات متعددى قرار مى دهند. هر چند بهانه بسيارى از دولت ها در اين زمينه افزايش درآمد مخابرات و در نهايت كمك به كشور و مردم است اما در واقع آنان با تكنولوژى مبارزه مى كنند كه خود مردم به خاطر ارزان بودن آن را انتخاب كرده اند. با توجه به مزيت هاى تلفن اينترنتى بسيارى از تلاش هاى دولت ها براى مبارزه با اين پديده با شكست مواجه شده است و حتى چندين شركت مخابرات دولتى عملاً به ورشكستگى رسيدند. با اين حال بسيارى از كشورهاى جهان با درك فضاى مخابراتى آينده عملاً به جاى مبارزه در اين عرصه راه استفاده از اين پديده را در پيش گرفتند. موضوع تكنولوژى انتقال صدا از طريق اينترنت يا VOIP امروزه در بسيارى از طرح هاى توسعه اى در كشورهاى توسعه يافته مورد توجه قرار گرفته و بسيارى از شركت هاى مخابراتى حتى سيستم هاى خود را برپايه VOIP پايه ريزى كرده اند.
• نگران از كاهش درآمد
در ايران به دليل وجود سيستم مخابرات دولتى از يك سو و بى توجهى نسبت به گسترش اينترنت در آغاز كار موضوع تلفن اينترنتى خيلى زود در ميان جامعه جاى خود را باز كرد. چند سال قبل و به دنبال ايجاد كافى نت هاى متعدد در سطح شهرها اين مراكز عملاً جاى مراكز مخابراتى را گرفت كه صرفاً به كار تماس هاى تلفنى شهروندان مى آمد. كافى نت ها با بهره گيرى از تكنولوژى تلفن اينترنتى اين امكان را براى مردم فراهم مى كردند كه به ارزان ترين شكل ممكن با خارج از كشور ارتباط برقرار كنند. هر چند مقامات مخابراتى نارضايتى خود را از وجود چنين مراكزى پنهان نمى كردند اما موضوع برخورد با اين پديده زمانى جدى شد كه مقامات مخابراتى متوجه شدند تلفن اينترنتى بخش عمده درآمدهاى مخابراتى ايران را كاهش داده است. اين موضوع ضرورت وجود قانونگذارى در اين عرصه را ايجاد كرد و با توجه به اينكه حتى در زمينه اينترنت نيز در كشور قانون مدونى وجود نداشت عملاً تلفن اينترنتى بدون نظارت و يا كمك دولتى رشد كرد و بسيارى از شركت هاى خدمات دهنده اينترنت به دليل بازار پرمنفعت به اين سمت روى آوردند. پس از دوره قانونگذارى اينترنتى در ايران كه از مصوبه شوراى عالى انقلاب فرهنگى شروع و با ايجاد مراكز قانونگذارى در وزارت ICT ( سازمان تنظيم مقررات) ادامه يافت، بحث نظارت بر تلفن اينترنتى با عنوان قانونمند شدن اين عرصه پيگيرى شد. در نخستين اقدام بحث تلفن هاى خارج به داخل ( ترمينيشن) به عنوان يك خط قرمز مطرح شد. مقامات مخابراتى معتقد بودند با توجه به اينكه بخش عمده درآمدهاى مخابراتى آنان حاصل مكالمات خارج به داخل تلفن هاى عادى است ورود اينترنت به اين بحث عملاً به درآمدهاى مخابرات ضربه سنگينى وارد مى سازد. در اين زمينه حتى پاى بحث هاى امنيتى نيز به ماجرا باز شد و سرانجام مقرر شد كه در زمينه ترمينيشن هيچ گونه مجوزى به شركت هاى ايرانى داده نشود. همزمان با گروهى از شركت هايى كه از مدت ها قبل به كار ترمينيشن روى آورده بودند برخورد شد. اين دسته از شركت ها با عقد قرارداد با شركت هاى تلفن اينترنتى در كشورهاى ديگر به افراد ديگر كشورها و يا هموطنان خارج از كشور اجازه مى دادند كه از طريق شركت هاى اينترنتى داخلى به يك تماس تلفنى اينترنتى دست يابند. مخابرات با طرح اين موضوع كه اين شركت ها در نقطه پايانى و براى اتصال نهايى خود از شبكه مخابرات كشور استفاده مى كنند تا اندازه اى جلوى اين دسته از شركت ها را گرفت. از سوى ديگر با ارائه مجوزهايى به برخى از شركت هاى اينترنتى اين امكان براى اين دسته از شركت ها فراهم شد كه در زمينه ارائه كارت هاى تلفن اينترنتى و خدماتى از اين دست به فعاليت بپردازند.
باز كردن فضاى تلفن اينترنتى ( ارائه مجوز به شركت هاى اينترنتى) و به نوعى قانونمند كردن اين فضا ( حداقل در مورد تلفن هاى داخل به خارج) باعث شد كه رقابت در اين عرصه به كاهش قيمت و تا اندازه اى به افزايش كيفيت در اين عرصه منجر شود. هم اكنون كاربران ايرانى با تعداد نسبتاً قابل توجهى كارت هاى تلفن اينترنتى مواجه هستند كه با قيمت نسبتاً معقول امكان تماس آنها را با كشورهاى خارجى فراهم مى كند. با اين همه در اواخر كار مسئولان قبلى وزارت ICT موضوع تصويب آ يين نامه جديدى براى ارائه خدمات تلفن اينترنتى كه عملاً دايره انحصارى اين سرويس را تنگ تر مى كرد باعث شد تا موجى از اعتراضات بخش خصوصى به سمت مخابرات سرازير شود. سرانجام اين آيين نامه به دليل اين اعتراضات تا اندازه اى مسكوت ماند تا در دوره جديد رياست جمهورى و انتخاب مسئولان جديد مخابراتى تصميمات ديگرى براى آن گرفته شود. از سوى ديگر با وجود محدوديت هاى اعمال شده بر مكالمات اينترنتى خارج به داخل بسيارى از مردم شاهد چنين مكالماتى بودند و اين شائبه به وجود آمد كه محدود كردن شركت هاى تلفن اينترنتى عملاً به فعاليت آزادانه گروهى ديگر منجر شده و محدوديت ها در اين زمينه به طور يكسان صورت نگرفته است.
• اعلام جنگ
در زمانى كه شركت هاى ايرانى با مسئولان بر سر داشتن مجوز و چگونگى سرويس دهى چانه مى زدند برخى شركت هاى اينترنتى مشغول توسعه فعاليت هاى تلفن اينترنتى بودند. شركت اينترنتى اسكايپ كه حالا به عنوان يك غول تلفن اينترنتى حتى بزرگان عرصه اينترنت را نيز تهديد مى كند در مدت زمان كوتاهى توانسته بيش از ۶۰ ميليون كاربر اينترنتى را به سمت خود جلب كند. اين شركت با ارائه يك نرم افزار ساده براى مكالمه به كاربران اين امكان را مى دهد كه از طريق اينترنت با يكديگر گفت وگو كنند. چنين امكانى پيش از اين نيز در مسنجر ياهو وجود داشت، اما اسكايپ با تكامل آن عملاً نرم افزارى كاربرپسندتر به بازار ارائه كرد. در كنار اين اسكايپ اين امكان را براى كاربرانش فراهم كرد كه با مبلغ اندكى با تلفن هاى عادى نيز مكالمه برقرار كنند. اين شركت طى يك سال اخير به چنان رشدى در اين زمينه دست يافته كه همگان معتقدند در آينده سلطان بى چون و چراى تلفن اينترنتى جهان خواهد شد. شركت هاى رقيب اسكايپ مثل ياهو نيز بيكار ننشسته اند. در تازه ترين اقدام ياهو اقدام به ارتقاى نرم افزار مسنجر خود كرده تا بتواند بر مسنجر اسكايپ پيشى بگيرد. ياهو همچنين قيمت خدمات مكالمه با تلفن هاى عادى خود را نيز كاهش داده تا در اين زمينه بتواند بر مزيت هاى اسكايپ فايق آيد. اين همه در حالى است كه ياهو پيش از اين نيز برخى سرويس هاى ديگر را به امكانات مسنجر خود افزوده بود كه از جمله آن مى توان به اتصال مسنجر به تلفن همراه در چند كشور جهان اشاره كرد.
در اين ميان كارى كه اسكايپ انجام مى دهد، حتى برخى شركت هاى توليدكننده گوشى موبايل را نيز هراسان كرده است. اين شركت ها از اين هراس دارند كه اسكايپ با چنين رشدى بتواند به زودى تلفن هاى همراهى را ارائه دهد كه از طريق شبكه VOIP كار مى كنند. به اين ترتيب با توجه به مزيت هاى چنين تلفن همراهى به نظر مى رسد عملاً دايره ورشكستگى شركت هاى مخابراتى به شركت هاى سازنده تلفن همراه نيز كشيده شود.
هم اكنون براى كاربران ايرانى ( كه داخل كشور زندگى مى كنند) استفاده از اسكايپ و يا ياهو براى يك اتصال تلفن اينترنتى ( در مقايسه با كارت هاى اينترنتى) چندان مقرون به صرفه نيست و خصوصاً با توجه به اينكه اين شركت ها از سيستم پرداخت اعتبارى بهره مى برند كه در ايران به دليل فقدان كارت اعتبارى قابل انجام نيست عملاً نمى توان اميدوار بود كه در كوتاه مدت چنين نرم افزارهايى مورد استقبال قرار گيرند. اما با توجه به رشد رقابت در اين عرصه و كاهش چشمگير قيمت ها شايد دور نباشد كه حتى كاربران ايرانى نيز به سمت اين دسته از شركت ها هجوم ببرند. ياهو اخيراً اعلام كرده است كه در سرويس جديد تلفن اينترنتى خود هزينه مكالمه با تلفن عادى بين يك تا دو سنت در دقيقه است. چنين كاهش قيمتى در تلفن اينترنتى مى تواند يك اعلام جنگ بر سر تلفن اينترنتى باشد و بسيارى از معادلات در اين عرصه را به هم بزند.
تلفن اينترنتى به عنوان يك تكنولوژى جديد روز به روز در حال رشد است و به نظر مى رسد دايره تغييرات و تاثيرات اين تكنولوژى بر بسيارى از كشورها از جمله كشور ما قابل تعميم باشد. رشد تكنولوژى در اين عرصه آنقدر سريع است كه شايد طولى نكشد كه تلفن هاى عادى به دليل هزينه هاى سنگين نگهدارى شبكه، راهى جز موزه ها نداشته باشند.
